Mevrouw de (vice)premier

Er moet een vrouw in. In 1988 publiceerde Hilda Verwey-Jonker onder deze titel haar memoires. Verwey-Jonker speelde decennia lang een bijzondere rol in de Nederlandse politiek van de twintigste eeuw en bij de oprichting van de PvdA. Ze slechtte menig vooroordeel en meer dan eens zou Verwey-Jonker als eerste en of als enige vrouw een baanbrekende rol vervullen. Een latere biograaf schreef: “het tekende haar moed en haar onafhankelijke geest die wars was van modes en conventies.”

 

Verwey-Jonker past in de rijke, emancipatoire traditie die de PvdA voorstaat. Als progressieve volksbeweging hebben we het gedurfd op heel veel momenten vooruitstrevend te zijn. Met de beste mensen op de beste plekken, door niet bang te zijn voor verandering, door te blijven vernieuwen en ons open te stellen voor de almaar veranderende maatschappij en tijdsgeest. Ondanks de soms hevige tegenwind knokten we — vaak samen met andere progressieve partijen en talloze gelijkgestemde organisaties — voor het homohuwelijk, voor de eerste maar vooral heel goede Marokkaans-Nederlandse Kamervoorzitter en voor een fantastische burgemeester in Rotterdam.

 

Op die resultaten, op die geschiedenis en die houding ben ik trots. Maar ik maak me ook zorgen. De lijsttrekkersverkiezing binnen de PvdA met enkel mannelijke kandidaten heeft namelijk pijnlijk blootgelegd dat er nog heel veel te doen is. Ook, of misschien wel juist, binnen onze eigen partij.

 

Dat Nederland nog nooit een vrouwelijke premier had, is een tekortkoming in ons emancipatieproces. Dat de PvdA als enige linkse partij nog nooit een vrouwelijke lijsttrekker heeft gehad, is een nog grotere tekortkoming. Dat moet echt anders. En dat kan ook. Als partij hebben we op tal van plekken zo ontzettend veel goede vrouwen. Maar waarom nog altijd niet als lijsttrekker? Ik trek me dat aan. Vrouwen hebben mij natuurlijk niet nodig om hun positie te verbeteren. Dat kunnen ze prima zelf. Maar ik voel het als mijn verantwoordelijkheid om daar binnen onze partij iets aan te doen.

 

De PvdA is het aan haar stand verplicht dat de eerste vrouwelijke premier van haar is. Daarom presenteer ik het PvdA-netwerk Vrouwen in de PvdA (ViP) het actieplan ‘Mevrouw de Premier’ om dit voor elkaar te krijgen. Ik wil samen met het partijbestuur kijken of er een cultuur bestaat die vrouwen ervan weerhoudt om zich te melden als kandidaat-lijsttrekker en die wegnemen. Ik wil dat — net als nu met 20 van de 35 Kamerleden — de PvdA-fractie opnieuw voor de meerderheid uit vrouwen bestaat.

 

vrouwen-in-de-politiek-def-12-11

Vrouwen in de politiek

 

De PvdA-top is de afgelopen vier jaar terecht verweten slechts uit mannen te bestaan. Er moet een vrouw in! Ik zal daarom voorstellen dat, nu de PvdA-lijstrekker een man zal worden, de nummer 2 (net als de nummers 3 en 4 overigens) een vrouw wordt die ook echt verantwoordelijkheid krijgt bij het leiden van de partij. In het verleden werd de vrouwelijke nummer 2 op de lijst, na verkiezingen steevast alsnog gepasseerd door mannen. Dat moet anders. Als het aan mij ligt is de vrouw op nummer 2 op de lijst, ook deel van het leidende duo van de partij. Bij regeringsdeelname dus of fractievoorzitter of vicepremier. Ik wil zo een nieuwe impuls geven aan de baanbrekende en progressieve volkspartij die de PvdA altijd was en moet blijven zijn.

 

Over haar eigen bijdrage aan emancipatie in het Nederland van de jaren na de oorlog was Verwey-Jonker opvallend bescheiden. “Al met al denk ik dat ik niet zo erg veel heb kunnen bereiken, maar ergens wel weggetjes heb gebaand.” Die bescheidenheid was volstrekt onterecht natuurlijk. Alleen al omdat Verwey-Jonker vandaag de dag nog steeds een inspiratie is voor heel velen binnen en buiten onze partij. Ook voor mij. Haar werk is niet af, want emancipatie is nooit af. En dus zijn wij nog lang niet klaar.

Actieplan Mevrouw de Premier

Nederland had nog nooit een vrouw als premier en dat is een tekortkoming in ons emancipatieproces. De PvdA is het aan haar stand verplicht er alles aan te doen dat de eerste vrouwelijke premier van haar is. Daar is tenminste eerst een vrouw aan de top van de partij voor nodig. Samen met het partijbestuur wil ik kijken of er een cultuur bestaat die vrouwen ervan weerhoudt om zich te melden als kandidaat-lijsttrekker en die wegnemen.

 

Ondertussen kunnen we nu al concrete stappen zetten die een vrouw als partijleider dichterbij brengen. In de partij moet het voor iedereen veilig en gesteund voelen om zich kandidaat te stellen en moet voor iedereen een herkenbaar voorbeeld te vinden zijn. Het is een ogenschijnlijk simpel abc van afspraken die we nakomen, bewustzijn dat we kweken in de partij en een cultuuromslag die nodig is. Concrete punten die dichterbij brengen dat de PvdA een vrouw als politiek leider zal kennen. Een stap vooruit naar Mevrouw de Premier.

Afspraken, bewustzijn en cultuur:

Afspraken

Nu de PvdA-lijstrekker een man zal worden, moet de nummer 2 een vrouw worden die ook daadwerkelijk medeverantwoordelijkheid krijgt bij het leiden van de partij. Niet langer zetten we een vrouw op 2 op de lijst om haar vervolgens te passeren voor leidende posities, zoals in het verleden te vaak gebeurde. De nummer 2 op de lijst is ook daadwerkelijk de nummer 2 en zal dus deel uitmaken van het leidende duo van de partij. Dat betekent bij regeringsdeelname dus of fractievoorzitter of vicepremier.
Bij het werven voor elke positie zou de poule met kandidaten moeten bestaan uit minimaal 50% vrouwen, vóór er keuzes gemaakt worden. Dat kan betekenen dat vrouwen actief overtuigd moeten worden om zich te kandideren. Dat is meteen een goede stimulans om te zoeken naar geschikte vrouwelijke kandidaten.
De PvdA-fractie in de Tweede Kamer moet opnieuw voor minstens de helft uit vrouwen bestaan, hetzelfde geldt voor het PvdA-deel van het kabinet bij regeringsdeelname. Eenzelfde afspraak zou moeten gelden voor alle PvdA-boegbeelden en publieke benoemingen waar we invloed op hebben, zoals burgemeesters, wethouders en voorzitters van publieke organen. Vrouwen moeten zichtbaar zijn in alle belangrijke politieke functies.

 

Bewustzijn

Er zijn allerlei onbewuste vooroordelen en ongeschreven aannames die vrouwen extra op achterstand zetten, bijvoorbeeld in sollicitatieprocedures voor politieke functies. Van deze bias moeten we in de PvdA bewust zijn, zeker bij kandidaatstellingscommissies en besturen. Dit krijgt nadrukkelijk een rol bij opleidingen in de partij.
De PvdA heeft al vele boegbeelden die vrouw zijn: Ministers, Kamervoorzitter, burgemeesters, wethouders, lokale fractievoorzitters en vele anderen. Met hen start de PvdA een inspiratieprogramma waarin zij talentvolle vrouwen van jong tot oud de weg leiden naar de hoogste politieke functies.
Iedereen kent wel iemand waarvan hij of zij denkt: “Zij zou kandidaat moeten zijn.” Vaak komt dat niet tot een concrete vraag of komt de vraag pas wanneer het laat is om nog te beslissen. We ontwikkelen een online Zij zou kandidaat moeten zijn-module waar leden iemand kunnen voordragen of uitnodigen vóór er een vacature is. In die module krijgt een kandidaat vervolgens inzicht in de mogelijkheden en welke ondersteuning zij van de PvdA kan verwachten als het gaat om scholing en campagne-ondersteuning.

 

Cultuur

Soms kan de balans privé en werk een rol spelen in keuzes voor een zware positie, zowel bij mannen als vrouwen. Door de hele partij moet hier meer aandacht en ruimte voor komen.
Taal doet ertoe. Vacatureteksten en werving moeten vrij zijn van onbewuste biases. Al onze uitingen zijn inclusief en genderneutraal.
Een cultuur van gelijke kansen voor vrouwen en mannen in onze partij is niet genoeg, die moet er in heel Nederland zijn. De PvdA maakt zich sterk voor een cultuuromslag binnen en buiten de partij, bijvoorbeeld door het verplicht stellen van een vrouwenquotum in de top van het bedrijfsleven en de publieke sector.
Goede voornemens en mooie plannen zijn enkel een lippendienst als ze niet door daden worden gevolgd. We zullen het gewoon moeten doen, ook als daar (veel) meer moeite voor nodig is. Ik zet me daarvoor in. En ik nodig alle vrouwen en mannen in de PvdA uit hetzelfde te doen.

 

Diederik Samsom

1-vq73esmrljax4uczcx896w

Op zaterdag 12 november presenteerde Diederik Samsom het PvdA-netwerk Vrouwen in de PvdA (ViP) het actieplan ‘Mevrouw de (vice)premier’.